Dolle Koeien:

In 2006 werden er wel geteld 2 dieren gevonden met de dollekoeienziekte. De kosten voor de controles zijn onredelijk hoog. Een oplossing zou zijn dat de Europese lidstaten de kosten van de controles zouden delen of de controles zouden ook kunnen versoepeld worden. Bijvoorbeeld enkel controle doen wanneer een gezond dier ouder is dan 36 maanden. Nu is dat vanaf 30 maanden. De dollekoeienziekte doet zich bij oudere dieren voor.

Uit de nieuwsbrief van de Antwerpse beenhouwersbond augustus 2007

Dollekoeien-specialist Emmanuel Vanopdenbosch neemt Europese BSE-aanpak onder vuur

Door Inge Ghijs,   16/12/2000, ©mm.

Europa betaalt zich blauw om de dollekoeienziekte uit te bannen. Intussen durven mensen nauwelijks nog biefstuk te eten. BSE-specialist Emmanuel Vanopdenbosch vindt het allemaal paniekvoetbal. De kans om nu nog de ziekte van Creutzfeldt-Jakob op te lopen door het eten van rundvlees schat hij op nul. En het Europese verbod op diermeel in veevoeders zit al helemaal naast
de zaak.

KINDERDAGVERBLIJVEN schrappen rundvlees, varkensvlees en kip van het menu. Quick krijgt klappen omdat de Fransen uit schrik voor de dollekoeienziekte 15 procent minder hamburgers eten. Nog in Frankrijk is de consumptie van rundvlees met 40 procent gedaald, en ook de Belgen laten hun rundvlees links liggen. In onze slachthuizen is de activiteit met de helft verminderd omdat
er nauwelijks nog rundvlees wordt geëxporteerd. Ondertussen neemt Europa draconische maatregelen om het vertrouwen van de consument terug te winnen. Kostprijs: 440 miljard frank. Voor België zal de factuur zo'n 20 miljard frank bedragen.

,,De Europese Unie speelt paniekvoetbal onder druk van de consument'', zegt dokter Emmanuel Vanopdenbosch, departementshoofd van Coda (Centrum voor Onderzoek in Diergeneeskunde en Agrochemie) in Ukkel. ,,In plaats van het BSE-risico onder controle te brengen, hebben ze een nog groter probleem voor de volksgezondheid gecreëerd.''

Al vijftien jaar is Vanopdenbosch de grote BSE-specialist in Europa. Samen met zijn collega Stefan Roels adviseert hij de Europese Commissie en de Belgische regering bij hun BSE-beleid. Maar zelf is hij niet echt gelukkig met de besluiten die uit hun wetenschappelijke rapporten getrokken zijn.

Europa kondigt een verbod af om nog diermeel in veevoeder te verwerken. Is dat de beste oplossing om de BSE-crisis in te dijken?

,,Wij, wetenschappers, vinden van niet. Onze prioriteit is: schakel de kruisbesmetting uit. En dus pleiten we voor een verbod op gemengde landbouwbedrijven. Elke boer moet kiezen tussen  pluimvee of runderen. Bovendien moet er een gescheiden productie van veevoeders komen. Ofwel maak je veevoeder voor runderen ofwel veevoeder voor pluimvee en vissen, maar in geen geval beide samen. Veevoeder voor runderen wordt geproduceerd op basis van soja, in ander veevoeder mag je nog wel diermeel van runderen verwerken. Zo beperk je niet alleen de risico's van kruisbesmetting, je vermijdt ook recyclage van besmette dieren door dezelfde soort. En dat is belangrijk want, als je een koe een dolle koe laat opeten, is er maar heel weinig nodig
voor besmetting.''

Dat is allemaal sneller gezegd dan gedaan: zo'n omschakeling kost een fortuin.

,,Dat geldt ook voor het totale verbod op diermeel in veevoeder. Want wat gaan we doen met het overschot? Alleen al in België blijven we volgend jaar door de maatregel van Europa met één miljard kilo diermeel zitten. Dat zal verbrand moeten worden, en verbranden kost al snel 11 frank per kilo. Ik schat de factuur op 11 miljard frank.

Vergeet ook niet de ecologische problemen. Zelfs als we al onze verbrandingsovens en cementfabrieken inzetten, krijgen we dat slachtafval niet verbrand. Het overschot zullen we ergens moeten storten. In Engeland heb ik gezien wat dat betekent. Uit voorzorg verbranden de Engelsen alle runderen ouder dan dertig maanden en dus zitten ze daar al jaren met een acuut overaanbod aan diermeel. Het overschot wordt dus opgeslagen in hangars. Het regent daar binnen, het meel dringt in de bodem. Ratten, katten, honden, muizen lopen vrij rond, eten van dat meel en verspreiden het in de omgeving. Een groot risico, want katten en knaagdieren zijn erg
gevoelig voor BSE.

Dat soort catastrofe staat ons ook in België te wachten. Want Europa zal niet meer terugkomen op de maatregel om alle diermeel in veevoeder te verbieden, laten we ons geen illusies maken. De termijn van zes maanden zal keer op keer verlengd worden.''

In Groot-Brittannië is het al sinds 1988 verboden om diermeel te verwerken tot veevoeder voor runderen, en toch zijn er dit jaar al duizend dolle koeien ontdekt. Hoe komt dat?

,,Dat is een gevolg van kruisbesmetting. Slachtafval van runderen mocht nog altijd verwerkt worden tot voeder voor varkens en kippen. Maar het sojavoeder voor runderen wordt meestal geproduceerd in dezelfde bedrijven die voeder voor varkens en kippen maken. Tijdens het productieproces blijft
voldoende diermeel achter om het sojavoeder te besmetten. Hetzelfde gebeurt tijdens het transport. Een schip vervoert eerst diermeel en daarna soja en zo krijg je een nieuwe besmettingshaard.

Bovendien komen er ook vergissingen op de boerderij zelf voor. Veevoeder bestemd voor varkens wordt soms per ongeluk aan runderen gegeven. Juist daarom pleiten we voor een gescheiden productie.''

Conclusie: de Europese remedie werkt niet.

,,Dat niet alleen, ze is zelfs erger dan de kwaal. Door alle vlees- en beendermeel van runderen uit de voedselketen te halen, creëer je een groter probleem voor de volksgezondheid. Bovendien kun je sluikstorten en sluikverkoop nooit uitsluiten. We hebben dat ook in Engeland meegemaakt.
Waardeloos Brits diermeel werd vlot verscheept naar Rusland en derdewereldlanden. Nu vreest men daar voor een nieuwe plaag: BSE bij schapen.''

Steeds meer mensen schrappen vlees van hun menu. Een verstandige keuze?

,,Ik heb in vijftien jaar veel opstoten van BSE meegemaakt. Mensen stoppen meestal het eerst met biefstuk eten, het symbool zelf van de lekkere lap vlees. In plaats daarvan kopen ze dan bewerkte vleeswaren. Dat is de verkeerde reactie. Uit alle tests blijkt dat spiervlees, zoals biefstuk, vrij is van het BSE-virus. Dus zelfs als je biefstuk van een dolle koe eet, is het risico dat je daar ziek van wordt zo goed als onbestaande. Je hebt véél meer kans een salmonellavergiftiging op te lopen en daaraan te sterven. Alle BSE-doden tot nog toe hadden risicomateriaal zoals hersenen gegeten.''

In België wordt als sinds 1998 alle risicomateriaal uit de voedselketen gehouden. Was dat alleen al dan geen afdoende bescherming?

,,Volgens ons onderzoek is het besmettingsrisico door het eten van rundvlees nu al nihil.''

Hoeveel risicomateriaal mag een mens eten voor hij ziek wordt?

,,Daar hebben we geen idee van, en de politici verwijten ons dat. Waarom kunnen jullie niet beter inschatten wat ons te wachten staat, krijg ik vaak te horen. In het begin van ons onderzoek naar BSE gaven we gezonde kalveren honderd gram hersenen van dolle koeien. Vier jaar later werden ze ziek en stierven. Sindsdien hebben we de dosis stelselmatig verkleind. Nu blijkt dat kalveren al ziek worden en sterven als ze 0,1 gram besmette hersenen eten. Muizen moet je duizend keer meer besmet materiaal voeren voor ze ziek worden, bij sommige andere dieren is dat tien keer meer. Wat de dodelijke grens voor de mens is, weten we helaas niet.

Bovendien blijft het cumulatieve effect een grote onbekende. We weten precies hoeveel gram besmette hersenen we een hamster moeten geven voor hij ziek wordt. Als je hem tien dagen na elkaar maar een tiende van die waarde geeft, sterft hij ook. Maar geven we tien keer, gespreid over een maand, dat tiende deel, dan wordt de muis niet ziek. Het is een raadsel.''

Hoeveel mensen dreigen in de nabije toekomst de ziekte van Creutzfeldt-Jakob te krijgen na het eten van besmet vlees?

,,Ik heb geen benul. Alle Engelsen hebben op zeker ogenblik blootgestaan aan BSE-besmetting, want er zijn naar schatting 1.250.000 zieke dieren in de voedselketen terechtgekomen. En als één dolle koe met alle risicomateriaal verwerkt wordt tot ravioli, dan zijn volgens onze berekeningen 400.000 tot 600.000 mensen aan BSE-besmetting blootgesteld. Op papier zouden het er veel
meer kunnen zijn, maar dat lot wordt uiteraard gemengd met veel andere loten.

Het aantal BSE-slachtoffers inschatten is aartsmoeilijk. Kijk naar de tests op de boerderijen. Bijna altijd wordt daar maar één dolle koe ontdekt. De andere dieren worden ook geslacht en getest, maar zelden blijkt er een tweede geval. Terwijl al die runderen toch van hetzelfde veevoeder hebben gegeten. Waarom wordt die ene koe ziek en alle anderen niet? Ook bij de mens hebben we er geen zicht op.''

We hebben het idee dat het voedsel uit grootmoeders tijd een stuk gezonder was dan wat we nu eten. Maar is dat geen mythe?

,,Ja, ons voedsel is nog nooit zo gezond geweest. We hebben nu ijskasten en een grootscheepse kwaliteitscontrole door de overheid. Bacteriën en parasieten krijgen geen kans meer. Toegegeven, door de industrialisering van onze voedselproductie hebben we nieuwe soorten verontreiniging gekregen: residu's van antibiotica, hormonen, bestrijdingsmiddelen. Maar sinds de jaren negentig is Europa ook daar op beginnen te controleren. Met als resultaat dat de voedselveiligheid groter is dan ooit tevoren. Geen enkele sector is aan zoveel regels gebonden als de voedingssector. Geen enkele wordt zo nauwlettend gecontroleerd. En hoe scherper de controle, hoe meer schandalen. Waardoor dan paradoxaal de indruk ontstaat dat de voedselveiligheid bedreigd is.

Je ziet hetzelfde fenomeen bij de aanpak van BSE. De beste leerlingen in de klas worden met een exportverbod bestraft. Want hoe beter je controlesysteem, hoe meer kans dat er dolle koeien opduiken. Terwijl landen die nauwelijks in controle investeren, de dans ontspringen. We hebben een studie gemaakt van het BSE-risico in de verschillende Europese lidstaten. Italië en Griekenland stuurden zelfs geen dossier, terwijl de problemen daar toch aantoonbaar groot zijn. In Griekenland kan er een epidemie heersen, maar ze blijven ongeremd exporteren. En in Spanje hebben ze zelfs geen controlelab.''

In België sterven elk jaar 6.800 mensen aan longkanker, er vallen 1.400 dodelijke  verkeersslachtoffers en een vijftigtal drugsdoden. Aan de nieuwe variant van Creutzfeldt-Jakob is nog niemand gestorven. Toch investeert de regering miljarden in preventie.

,,Ik stel me daar ernstige vragen bij. Ten eerste: het totaal verbieden van diermeel is een verkeerde inschatting. Ten tweede: de snelle tests zullen veel geld kosten en weinig resultaat opleveren. Natuurlijk halen we de meest gevaarlijke dieren eruit. Maar zelfs als we dat niet doen, blijft de kans op besmetting beperkt zolang het risicomateriaal uit de voedselketen verwijderd wordt.''

Kortom, waar zijn we mee bezig?

,,Ik vrees dat de overheid niet goed weet wat ze aan het doen is. Ook ik wil een correcte, ecologisch verantwoorde en zo veilig mogelijke landbouw, maar op deze manier stevent men af op het faillissement van de sector. En dan zullen we ons vlees voortaan moeten importeren, met alle risico's van dien. Ik voorspel dat vanaf januari de vleesmarkt voor een deel instort. De boer
ziet het helemaal niet meer zitten: de vleesprijzen zijn zo laag dat er bijna geen winst meer inzit. En dan draait de boer ook nog eens op voor de kostprijs van 4.000 frank per BSE-test voor elk rund ouder dan 30 maanden.

Veel boeren zullen hun koe dus niet meer naar het slachthuis brengen. Eerst moeten ze betalen voor de test en als die positief blijkt te zijn, wordt op de koop toe hun hele veestapel afgeslacht. Dus brengen ze hun zieke koe liever meteen naar het vilbeluik en strijken de 70 procent subsidie van de
Europese Commissie op.

Ik heb de regering gevraagd om de kosten van die BSE-tests -- 1 miljard frank _ over te nemen. De Franse overheid doet het, en als de Belgische regering dat voorbeeld niet volgt, krijg je onvermijdelijk gesjoemel. Belgische runderen zullen uitgevoerd worden naar Frankrijk en na het
slachten opnieuw ingevoerd. En zo ontstaan er weer nieuwe problemen: faillissementen van slachthuizen, werkloosheid. Dat gaat de overheid meer kosten dan één miljard.''

U zet vraagtekens bij de zin van die enorme uitgaven. Betekent dat dat u BSE-besmetting bij de mens geen groot gevaar vindt?

,,In Europa zijn nog maar 92 doden gevallen, dat is relatief weinig. Dagelijks sterven er mensen aan voedselinfecties zoals salmonella. Maar die 92 slachtoffers kunnen natuurlijk net zo goed de voorloper zijn van een grote epidemie die nog moet komen -- we weten het niet. We hebben geen idee van het aantal jaren dat verloopt tussen de besmetting en de ziekte. Dat komt mede omdat er zo weinig middelen worden vrijgemaakt voor wetenschappelijk onderzoek.

De directe link tussen de runderziekte en de mens kan vrij gemakkelijk verbroken worden. Maar als het BSE-virus in een groep mensen sluimert, kun je nooit uitsluiten dat het ook van mens op mens wordt overgedragen, onder meer via bloedtransfusie. Het is dus mogelijk dat we het probleem bij de
dieren onder controle hebben en dat er dan plots een probleem bij de mens ontstaat.''

Intussen is er ook een nieuwe nachtmerrie: BSE bij schapen.

,,En hoeveel onderzoeksfondsen zullen er nog overblijven na alle peperdure Europese maatregelen tegen runder-BSE? In Engeland eten schapen en koeien uit dezelfde voederbakken en schapen zijn minstens even gevoelig voor BSE als runderen. Je kunt dus niet uitsluiten dat er ook schapen besmet zijn met het virus. Het probleem is: we weten het niet zeker. Want we kunnen geen
sluitend onderscheid maken tussen BSE en de schapenziekte screpie.

Als BSE bij schapen uitbreekt, hebben we pas echt een catastrofe. Want dan is waarschijnlijk het hele schaap besmet, dus ook het vlees dat de consument eet en misschien zelfs de melk. Als BSE zich op dezelfde manier gedraagt als screpie, betekent dat ook dat het erg besmettelijk is. Binnen een bedrijf zullen verschillende schapen besmet zijn en generaties lang zul je op dezelfde grond geen schapen meer kunnen houden. Nu kunnen we in België de schapenteelt wel missen, maar Europees is de schapenteelt van groot gewicht. Ik krijg elke dag ongeruste mails uit Oost-Europa, Rusland, de Maghreb-landen. Iedereen wacht vol ongeduld op tests die het onderscheid tussen screpie en BSE kunnen maken.''  

Dolle koeien in Leuven?

Lachende koeien? Vroeger kwam je ze alleen tegen op een doosje smeerkaas, tegenwoordig zitten ze overal. De dolle koeien hielden de afgelopen weken zowat heel Europa in de ban, in die mate zelfs dat de fakulteit Landbouwwetenschappen er een info-avond aan wijdt. "Mutatie in de ruimtelijke eiwitstruktuur", zo verklaarde professor Verachtert ons het ziektebeeld. Wat volgde was een geleerde en boeiende uitleg over aminozuren en aaneenschakelingen van molekulen. Begrijpelijk maken voor een grote groep mensen is een essentieel onderdeel van onze taak.", stelt professor Verachtert niet zonder idealisme.
Hoe schadelijk is de dollekoeienziekte nu eigenlijk voor de mens, of voor andere diersoorten?
Prof. Hubert Verachtert: «Dat is één van de belangrijke vragen waar nu een antwoord op gezocht wordt. Men stelt de aangroei vast van een abnormaal eiwit bij de koe. De mens maakt gelijkaardige proteïnen aan. De muis vormt er nog andere, de kat ook en ga zo maar door. De vraag is dan of de mens gevoelig is voor dat abnormale eiwit. Vindt er een overdracht plaats van het ene species op het andere? De dollekoeienziekte wordt niet veroorzaakt door een virus zoals bijvoorbeeld de varkenspest, maar daar moet dezelfde vraag gesteld worden.»
«Het is alleszins zo dat bij andere dieren gelijksoortige symptomen aangetroffen werden, bijvoorbeeld bij schapen. Daar spreekt men over scrapi of omdat de ziekte de huid aantast. Ook daar ligt de oorzaak bij een verandering in de molekulaire struktuur van eiwitten. Maar vreemd genoeg heeft men de bevolking nooit afgeraden schapenvlees te eten.»
U suggereert dat de ophef rond de dolle koeien overdreven is?
Verachtert: «Neen. Het risiko is relatief klein, maar niet onbestaande. Voor wie de zaak op een afstand volgt, lijkt dit wel een zoveelste non-event dat door de media is opgeklopt. En natuurlijk is de aandacht overdreven. Maar ik begrijp het standpunt van de bewindvoerders evenzeer. Zij willen niet het risiko lopen door nu te talmen later het verwijt te krijgen niks gedaan te hebben.»
Hetzelfde is met de varkenspest gebeurd. Eerst werden er schutkringen afgebakend en dan werden systematisch alle risikovolle dieren gelikwideerd. Dat levert weinig verheffende beelden op, maar zo gaat het nu eenmaal. Zieke dieren moeten uit de kudde, anders tasten ze de hele stapel aan.
De situatie in Engeland is het beste bewijs dat je beter geen halve maatregelen treft.
Als je een dier voedert met slachtafval van de eigen soort, vraag je toch om moeilijkheden?
Verachtert: «Niet noodzakelijk. Het veevoeder is inderdaad één van de mogelijke oorzaken van de dollekoeienziekte, maar dat is lang niet zeker. Er gaan verschillende hypoteses rond in de wetenschappelijke wereld. Zo is het ook mogelijk dat de ziekte verspreid wordt via besmette hooimijten. Normaal vormt het verwerken van het proteïnerijke slachtafval tot veevoeder geen enkel probleem. Het afval wordt immers verhit, zodat alle schadelijke elementen en ziektekiemen geneutraliseerd worden. Het is mogelijk dat die verhitting niet altijd voldoende geweest is, met alle gevolgen van dien. Uiteraard is het waanzin om onbewerkt afval bij wijze van spreken recht uit het slachthuis onder het voer te mengen, maar ik kan me niet inbeelden dat dat gebeurd zou zijn.»
Veto: Kan de wetenschap het risiko op zo'n epidemie niet voorspellen en anticiperen?
Verachtert: «O, maar voor de wetenschap is die dollekoeienaffaire niets nieuws. Tien jaar geleden werden al gelijkaardige gevallen vastgesteld. Dat Engeland een probleem heeft met dolle koeien is ook al langer bekend. Maar men heeft daar geaarzeld om doeltreffende maatregelen te nemen. En de manier waarop men het dan uiteindelijk bekend gemaakt heeft..., tja, dat is vragen om massahysterie. De opgelegde massale slachting zal de Britse boer veel meer pijn doen, dan een eventuele preventieve maatregel een tijd geleden.»
Verachtert: «Je zou ook omgekeerd kunnen reageren. Engeland wilde altijd koste wat het kost zijn veestapel beschermen. Zij dachten dat ze in een veilige positie zaten op hun eiland,
omdat zieke dieren er gemakkelijk uitgehaald konden worden. Wel, nu kunnen wij die
redenering omkeren. Gelukkig dat die ziekte uitbrak op een eiland. En laat ze daar nu maar zitten. De gemakkelijkste manier om de ziekte tegen te houden is ze in Engeland te houden.»
Veto: Ondertussen komt de vleesindustrie wel onder zware druk van de Verenigde Staten, waar goedkoper vlees wordt geproduceerd, met natuurlijke hormonen.
Verachtert: «Dat is een probleem van een geheel andere orde. De hormonenkwestie is al twintig jaar oud. Men blijft een afdoende oplossing maar voor zich uit schuiven. Twintig jaar geleden kon je al voorspellen dat een totaal verbod hier en een toelating van natuurlijke hormonen in de VS tot eksessen zouden leiden. Maar men heeft het probleem onderschat. Hetzelfde is toch ook met de mestoverschotten gebeurd. Hoelang waarschuwen wij er al niet voor dat daar een groot probleem dreigt. Maar men laat het te ver komen en dan moet men veel te zwaar ingrijpen.»
Ondanks de miserie waar u dagelijks mee gekonfronteerd wordt, eet u nog altijd vlees.
Verachtert: «Inderdaad. Het risiko is erg klein. Ik begrijp dat ze in Engeland wel twee keer nadenken voor ze rundsvlees aanraken. Maar hier is de dollekoeienziekte geen reden om vlees te laten»
 
           Bart Eeckhout
 
                   Tom Michielsen
 
Dollekoeienziekte: mysterie & drama?
Info-avond in de Kleine Aula van het Maria-Theresiacollege, met de proffen
Wim Robberecht, Bruno Goddeeris en Hubert Verachtert.

Onze andere pagina's: Home Page   We stellen ons voor   Attest en Protocols   Analyseverslagen   Onze Pakketten   Onze Producenten   Hormonenverhalen   Gekke Koeien   Over Dierenvoeding   Recepten

Laatste pagina wijziging:24/10/2007